منابع اطلاعاتي زنده و كتابخانه‌هاي عمومي

كتابهاي زنده و كتابخانه‌هاي عمومي

Alive books  & Public Libraries

در هر محله‌اي تعدادي افراد مسن هستند كه مي‌توان از آنها به عنوان كتابهاي زنده ياد كرد. آنها خاطرات بسياري دارند كه به عنوان تاريخ شفاهي يك محل منبعي ارزشمند به شمار مي‌آيند. با اين وجود  كتابخانه‌هاي عمومي از اين افراد هيچ استفاده‌اي نمي‌كنند بلكه اين افراد ساعات عمر خود را در گوش‌هاي پارك به خلوت و تنهايي مي‌گذرانند.

كتابخانه‌هاي عمومي مي‌توانند با شناسايي افراد مسن منطقه تاريخ موجود در سينه‌ آنها را به نسل جديد منتقل كنند يا از آنهايي كه توانايي قصه‌گويي دارند استفاده كنند.

مي‌توان در جلساتي كه برگزار مي‌شود از چنين مسائلي صحبت كرد:

- چرا اسم محل ما را ... گذاشته‌اند

- اولين باري كه تلويزيون،‌ راديو، ماشين و ... به محل آمد چه زماني بود و خاطرات آن دوره

- عروسي و ازدواج در زمان آنها

- مناسبتها و اعياد و شيوه‌هاي برگزاري آن دوره 

- . . .

كتابداران هم مي‌توانند با ضبط صحبتها منبعي غني از تاريخ شفاهي محلي را گردآوري كنند.

كتابخانه محلي براي اشتراك دانش افراد محله

كتابخانه عمومي محلي براي اشتراك دانش افراد محله


فرض كنيد در محله‌اي شخص A دانش X را دارد كه حاضر است با آموزش آن به كسي دانش Y را كسب كند.

فرض كنيد در محله‌اي شخص B دانش Y را دارد كه حاضر است با آموزش آن به كسي دانش X را كسب كند.


كتابخانه محل مي‌تواند با ايجاد امكان ارتباط اين دو فرد با يكديگر و دادن امكانات پايه لازم، باعث جريان دانش در جامعه شود.

تقاضا، ارزش و تزريق در مجموعه‌سازي كتابخانه‌هاي عمومي

تقاضا، ارزش و تزريق در مجموعه‌سازي كتابخانه‌هاي عمومي

Demand, Value and Injection in Library Collection Development

در زمينه مجموعه‌سازي در مكتب عمده فكري وجود دارد: يكي از آنها نظريه تقاضا است و ديگري نظريه ارزش يا كيفيت. اين دو نظريه را مي‌توان عنوان دو قطب يك طيف انگاشت كه امروزه تركيبي از هر دو انتخاب مي‌شود.

نظريه تقاضا نخستين بار توسط ليونل مك‌كولولين طرح شده است. او قويا معتقد است كه كتابخانه‌هاي عمومي (بر خلاف كتابخانه‌هاي ملي و پژوهشي) در پاسخ به تقاضاي همگان برقرار شده است. از اين روي وظيفه آنهاست كه خدمات مورد نياز عموم ، ماليات پرداخت‌كنندگان، را عرضه دارند (گاردنر: 263). مهم‌ترين اشكال اين نظريه اين است كه براي تعيين دقيق ژنيازهاي جامعه پژوهشهاي عميق جامعه‌شناسي و اقتصادي لازم است.

آنها كه نظريه ارزش يا كيفيت پشتيباني مي‌كنند،‌ معتقدند كه كتابخانه تشكيلاتي است كه براي آموزش مراجعان و به وجود آوردن جهاني بهتر وجود دارد. اين نكته بخشي از اعتقاد سنتي آمريكاييان به كمال‌يابي است. در اين نظريه آنچه كتابخانه‌ مي‌پندارد ارزشمند است بايد در قفسه‌هاي آن يافت شود،‌ خواه هرگز مورد اسفتاده قرار گرفته يا قرار نگرفته باشد (گاردنر: 266).

گاه نظريه ارزش به عنوان ابزار براي القا يا تزريق به كار مي‌رود. در اين حالت كتابداران يا گروه مجموعه‌سازي با استفاده از ايده ارزش سعي مي‌كنند كه ايده‌ يا فكر خاصي را در جامعه تزريق كنند و با اين روش به مرور ديدگاه جامعه را نسبت به موضوعي خاص يا به كل عوض كنند. در جدول زير به طور خلاصه جنبه‌هاي مختلف دو ديدگاه ارزش و تزريق با هم مقايسه شده است.


تزريقتقاضا
بنيان حقيقتواقعيت
معيار انتخابتجويز نخبگاندرخواست استفاده‌كنندگان
فرض اساسيمردم دقيقا نمي‌دانند كه چه چيز نياز دارندهر آنچه گرايش عمومي بدان وجود دارد مطلوب است.
سنجشاثربخشي مجموعهكارآمدي مجموع
ضعف- حقيقت قابل شناخت نيست؛
- ارتباط هر چيز با حقيقت قابل تعريف دقيق نيست؛
- احتمال سانسور و جهت‌گيري به سمت عقيده‌اي خاص بسيار بالا است؛
- به شدت تمايل به تبديل شدن به ابزار قدرت و اعمال فضاي بسته دارد.
- نياز به دانش تخصصي بالا در همه زمينه‌ها دارد.
- هزينه بالايي دارد
- احتمال مطالعه‌ي كتب مضر وجود دارد.
قوتخطر احتمالي دسترسي به اطلاعات آلوده را كم مي‌كند.تقريبا هر كس هر آنچه را نياز دارد به دست مي‌آورد.

منابع:

گاردنر،‌ ك. ريچارد (1379) مجموعه‌سازي: پيدايش، گزينش و گسترش مواد كتابخانه‌اي. ترجمه اسدالله آزاد. مشهد: بنياد پژوهشهاي اسلامي.

كتابخانه عمومي مكاني فرهنگي

كتابخانه عمومي مكاني فرهنگي

كتابخانه عمومي را مي‌توان مكاني فرهنگي به شمار آورد زيرا:

1- مردم در آنجا به منابع فرهنگي نظير ادبيات،‌ هنر و موسيقي دسترسي دارند؛

2- مردم در آنجا  با يكديگر ملاقات مي‌كنند و از اين طريق

2- 1- گروههاي فرهنگي مختلف دست به تبادل فرهنگ مي‌زنند؛

2- 2- ذائقه‌هاي مختلف فرهنگي با يكديگر در تماس قرار مي‌گيرند؛

2- 3- مردم به با فرهنگهاي مختلف آشنا مي‌شوند؛

3- مردم در آنجا در وقايع فرهنگي محلي شركت مي‌كنند.

داستانک 2

  

    کتابدار حسابی خسته شده بود. لبه ی کتاب را گذاشت روی قفسه، و چشمانش را بست. صدایی در سکوت کتابخانه پرواز کرد. رادیو ـ آهسته ـ حدیثی از امام سجاد (ع) می خواند: «هر كس درختي بنشاند، خداوند به اندازه ميوه اي كه از آن ظاهر مي شود برای او پاداش مقرر مي فرمايد.»

     نفس عمیقی کشید. لبخندی روی لبانش دوید، و با انگشت کتاب را هل داد سر جایش.

  

فاشيسم و كتابخانه‌هاي عمومي

فاشيسم و كتابخانه‌هاي عمومي

هر ديدگاه سياسي به پيروي از اصول و خط مشي‌هاي خود رفتارهاي ويژه خود را با نهاد‌هاي فرهنگي دارد. فاشيسم ديدگاهي بود كه از سالهاي 1922 تا 1943 (21 سال) در  ايتاليا قدرت زيادي به هم زده بود. در دايره‌العمارف كتابداري درباره برخورد اين ديدگاه با كتابخانه‌هاي عمومي مي‌خوانيم:

در ايتاليا تا پيش از دهه 1970 هيچ شبكه واقعي از كتابخانه‌هاي عمومي وجود نداشت، ولي سال‌ها بود كه تعدادي كتابخانه عمومي توسط افراد خيّر، يا با كوشش‌هاي عناصر محلي به‌وجود آمده بود. در سال 1861، آنتونيو بروني شبكه‌اي از كتابخانه‌هاي عمومي را پايه‌گذاري كرد كه در سال 1908 به اتحاديه‌اي ملي از كتابخانه‌هاي عمومي تبديل شد. حكومت فاشيستي در دهه 1930 اين اتحاديه را برهم زد و كتابخانه‌ها را با حربه سانسور و ابزار تبليغات سياسي مبدل كرد (دايره‌العمارف كتابداري، مدخل ايتاليا،‌ كتابخانه‌هاي).


نگاهي به كتابخانه‌هاي عمومي لاتويا Latvian Public Libraries

نگاهي به كتابخانه‌هاي عمومي لاتويا

Latvian Public Libraries

در مطالعه‌اي كه بر روي كتابخانه‌هاي عمومي لاتويا صورت گرفته است به طور خلاصه نتايج زير به دست آمده است:

الف) مشخصات عمومي كشور لاتويا

- كشوري در مركز كشورهاي بالتيك واقع در اروپاي شمال شرقي در ساحل شرقي درياي بالتيك

- سال استقلال از اتحاد جماهير شوروي: 1991

- نوع حكومت: جمهوري دموكراتيك و پارلماني

- عضويت در اتحاديه اروپا: 2004

- مساحت: 64589 كيلومتر مربع

- جمعيت: 2270700 نفر (66 درصد شهري و 34 درصد روستايي) (تركيبي از لاتويايي، روسي، بلاروسي، اكرايني و ساير)

ب) نظام كتابخانه‌اي در  لاتويا

- كتابخانه ملي

- كتابخانه‌هاي دانشگاهي

- 864 كتابخانه عمومي (تقريبا هر 2600 نفر يك كتابخانه)

- كتابخانه ويژه نابينايان با 7 شعبه در منطقه

- 45 كتابخانه اختصاصي

- 48 كتابخانه آموزش عالي

- 1062 كتابخانه آموزشگاهي در مدارس

پ) نگاهي كلي به كتابخانه‌هاي عمومي

- كتابخانه شهر ريگا كه در سال 1524 افتتاح شده است قديمي‌ترين كتابخانه كشور و يكي از قديمي‌ترين‌ها در اروپا است.

- به ازاي هر 2600 نفر يك كتابخانه در لاتويا وجود دارد.

- 40 درصد از جمعيت لاتويا عضو كتابخانه‌هاي عمومي هستند.

- براي هر 240 نفر عضو يك كتابدار در كتابخانه‌ها فعاليت مي‌كند.

- 100 درصد كتابخانه‌ها متصل به اينترنت و اينترنت وايرلس هستند.

ت) يافته‌هاي پژوهش ( نمونه اين پژوهش 1064 نفر از ساكنين لاتويا بوده‌ است)

- نيازهاي اطلاعاتي كه مردم دارند عبارتند از: اطلاعات استخدامي،‌ سلامت،‌ حمل و نقل، حقوق و مسئوليت‌ها،‌‌ خريد،‌ اوقات فراغت و فرهنگ،‌ سياست، مسكن،‌ فعاليتهاي شهروندي،‌ آموزش و ورزش

- منابع اطلاعاتي مردم عبارتند از:  گروه 1- دوستان، فاميل، همكاران؛ گروه 2- اينترنت، روزنامه‌ها،‌ تلويزيون، راديو؛ گروه 3- سازمانهاي بهداشتي،‌ سازمانهاي دولتي، شهرداري‌ها، ادارات مرجع Reference Office،‌ كتابخانه‌هاي عمومي و سازمانهاي خصوصي

در گروه 1 دوستان، در گروه 2 اينترنت و در گروه 3 سازمانهاي بهداشتي بيشترين قابليت منبع بودن را براي افراد دارا هستند.

- ميزان رضايت از خدمات كتابخانه‌هاي عمومي 52 درصد است.

- ميزان اعتماد به منابع كتابخانه‌هاي عمومي بعد از ادارات مرجع در سطح بالاتري نسبت به ساير سازمانها قار دارد (43 درصد)

- در ارزيابي كيفيت كاركنان سازمانهاي اطلاعات دهنده (گروه 3 منابع اطلاعاتي) بيشترين كيفيت مربوط به كتابداران با 94 درصد رضايت مي‌باشد.

- بيشترين رويكرد در استفاده از منابع اطلاعاتي، مطالعه در اوقات فراغت بوده‌ است و بعد از آن اطلاعات مورد نياز آموزشي مورد استفاده قرار گرفته است.

- علاوه بر اعضاي كنوني با بهبود جزئي در خدمات كتابخانه‌اي 36 درصد از مردم پتانسيل عضويت در كتابخانه‌هاي عمومي را دارند.


براي مطالعه دقيقتر خروجي‌هاي اين بررسي مي‌توانيد فايل گزارش را از اينجا دانلود كنيد.

سبد کتاب

  


بهمن 1388، اتوبوس تندور، خیابان انقلاب

    

نگاه پل استر به كتاب،‌ كتابخانه و كتابدار در رمان جديدش «ناپيدا»

نگاه پل استر به كتاب،‌ كتابخانه و كتابدار در رمان جديدش «ناپيدا»

در رمان اخيري كه از پل استر با عنوان «ناپيدا» در ايران ترجمه و چاپ شده است،‌ صفحاتي از كتاب به توصيف كتابخانه و كار كتابداري پرداخته‌ است و گوشه‌اي از تصور  و تصوير كتابخانه‌ها را ترسيم مي‌كند:

يكي از دوستان شهر را ترك كرده و تو براي پر كردن جاي خالي‌اش به عنوان شاگرد كتابدار در كتابخانه باتلر در محوطه دانشگاه كلمبيا پيش‌قدم مي‌شوي ... كتابدار زني بلندقد،‌ عبوس و حدودآ شصت ساله به نام دوشيزه گرير است كه انگار به تو سوء زن دارد و مايل نيست ذره‌اي كوتاه بيايد... دوشيزه گرير مي‌گويد بايد كارت‌ها را به ترتيب مرتب كني، چقدر دلش مي‌خواهد خطا كني، چقدر از مردود شدنت شاد مي‌شود... از دوشنبه تا جمعه هر روز ... به ساختمان بزرگ و پرزرق و برق وارد مي‌شوي كه با طراحي جيمز گمبل راجرز به شيوه‌اي تصنعي و ظاهرا كلاسيك ساخته شده. اما اگر تجمل و خفه بودنش را كنار بگذاري،‌ با ابهت و جلالش هميشه بر تو تاثير مي گذارد اما به نظرت بالاترين و شرم‌آورترين كاري كه در آن آنجام شده كنده‌كاري نام بزرگان بر روي ديوار است ... معمولا دو كار انجام مي‌دهي: يا كتاب‌ها را سرجايشان مي‌چيني و يا كتاب‌هاي تازه درخواست شده را به پيشخوان اصلي مي‌فرستي ... هر يك از اين كارها خوبي‌ها و بدي‌هايي دارد، اما كسي كه داراي مهارتهاي ذهني يك مگس باشد هم مي‌تواند انجام‌شان دهد.

وقتي كتاب‌ها را در قفسه مي‌چيني بايد دقت كني كه شماره‌ي كد كتاب‌ها با جايگاهشان همخواني‌ داشته باشد... در حالي كه ارابه را در هزارتوي قفسه‌هاي بزرگ كتاب پيش‌ مي‌راني تنها هستي، هميشه و براي ابد تنها، زيرا كسي به جز كاركنان كتابخانه به اين‌جا راه ندارد، و تنها فرد ديگري كه ممكن است ببيني يكي ديگر از كارمندان هم‌رديف خودت است... همه طبقات شبيه هم ديگرند: مكاني بسيار بزرگ و بي‌پنجره كه از تعداد بي‌شماري قفسه‌ آهني پر از كتاب پوشيده شده،‌ ده‌ها هزار كتاب،‌ صدها هزا كتاب،‌ يك ميليون كتاب،‌و گاه حتي تو كه كتاب دوست داري به اين فكر مي‌افتي كه اين كتاب‌ها حاوي چند بيليون واژه،‌ چند تريليون واژه‌اند، به سرگيجه و تشويش مي‌افتي. هر روز ساعت‌ها از جهان به درو مي‌ماني، در فضايي كه آن را حباب فاقد هوا ناميده‌اي، اگرچه احتمالا هوا در آن است، زير تو نفس مي‌كشي، اما هوايي مرده است، هوايي كه قرن‌ها جابه‌جا نشده و در آن فضاي خفقان آور غالبا خواب‌آلود مي‌شود و مثل آدم‌هايي كه مواد مصرف كرده اند به حالت نيمه هوشيار در مي‌آيي...

با اين حال جا به جا كردن كتاب‌ها گاه به كشفيات غير منتظره‌اي مي‌انجامد و موقتا كسالت و بي‌حوصلگي را زايل مي‌كند. مثلا اين كه كتاب «بهشت گمشده»ي چاپ 1670 را تصادفا يافتي... كتابي كه ممكن است روزي در دست شاعر قرار گرفته باشد...


و اين توصيفات ده صفحه‌اي (106-115) از رمان را به خود اختصاص مي‌دهد. در لابه‌لاي رمان نيز اشاراتي به كتابخانه مي‌شود.

و آخرين جمله رمان درباره كتاب مربوط به دختري است كه در برابر «آدام واكر» قهرمان داستان چنين مي‌گويد:

بايد به كتاب احترام گذاشت، حتي آنهايي كه مريض‌مان مي‌كنند‌ (ص 215)


مشخصات رمان و معرفي آنرا اينجا بخوانيد

داستانک 1

  

     تصمیم گرفته بودم تا صبح عکس بگیرم. می‌خواستم فردا دست پر بروم کارگاه عکاسی. راستش، اگر می‌خواستم هم در تهران جایی برای استراحت نداشتم. آن هم این وقت شب!

     با نا امیدی راه افتادم به سمت تنها ساختمان روشن شهر.

     همین که نگاه کتابدار به دوربینم افتاد، چشمانش برقی زد. رفت و بلافاصله برگشت، با کتاب «راهنمای عکاسی در شب».