هفته آینده کنفرانسی با این عنوان در بیروت برگزار خواهد شد:

The Changing Face of Libraries:

 Inspiration, Transformation and Innovation

(اطلاعات بیشتر)

این چکیده مقاله ای است که ان شاء الله در این کنفرانس ارائه خواهم کرد:

The Role of Public Libraries in Education-based Development

Yousef Abedi

This paper explores the issues around the concept of development and its models to express the vital role of human capital and knowledge in the development. Thereafter, it reviews the attributes as well as critics of formal education systems; then, notifies the place of public libraries in informal learning systems, with reference to hetero-auto-didacticism idea. Investigating the creation and evolution of public libraries in developed countries and developing ones shows us the substantial dissimilarity between them. According to that, public libraries with institutional characteristics could not be worthwhile model for the public libraries of developing countries which created to be change agents. Finally, bridging the gap problem discussed and the issues around managing the level of innovation in effective public libraries planning are presented.

بررسي ميزان تأثير برنامه‌هاي كتاب‌درماني بر كاهش پرخاش‌گري كودكان

 مهری پریرخ

دانشيار گروه کتابداری و اطلاع رسانی، دانشگاه فردوسی مشهد

 mparirokh@gmail.com

زهرا ناصری

دانشجوی کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی، دانشگاه فردوسی مشهد

Snaseri5@gmail.com

چکیده

بسياري از صاحب‌نظران توجه به دوران كودكي را هموار ساختن راه براي زندگي سالم در بزرگسالي مي‌دانند. كودكان در مراحل مختلف زندگي، از ويژگي‌هاي رشد شناختي متفاوتي برخوردارند كه در رفتار آنان قابل تشخيص است. ‌اگر مراحل رشد به خوبي طي نشود، مشكلاتي به وجود مي‌آورد كه مي‌تواند در رفتارهاي ناهنجار كودك مشاهده شود. شناسايي داستان به عنوان ابزاري تربيتي، سابقه‌اي طولاني دارد. ولي استفاده از آن براي رفع مشكلات روان‌شناختي در سال‌هاي اخير در ايران مورد توجه قرار گرفته است. پژوهش حاضر، با هدف بررسي ميزان تأثير كتاب‌هاي داستاني مناسب با رويكرد كتاب‌درماني بر پرخاش‌گري كودكان گروه سني الف انجام مي‌شود. اين پژوهش به روش تجربي تك‌آزمودني و با استفاده از پيش آزمون و پس آزمون انجام گرفت. از سياهه وارسي برگرفته از توصيه‌هاي پرخاش‌گری هیوز و رایس براي گرد¬آوری اطلاعات استفاده شد. در اين پ‍ژوهش، 5 كودك مهدكودك وابسته به دانشكده‌ي علوم‌تربيتي و روان‌شناسي دانشگاه فردوسي مشهد در مقطع پيش دبستاني (سنين 5-6 سال)‌ در سال تحصيلي 87- 88 براي انجام آزمون انتخاب شدند. اين كودكان، بنابر تأييد مربيان و والدين و نيز آزمون پرخاش‌گري رفتار پرخاش‌گرانه داشتند. هم‌چنين 10 داستان از مجموعه داستان‌هايي كه در پژوهش‌هاي پيشين براي كنترل و يا كاهش رفتار پرخاش‌گرانه مناسب تشخيص داده شده بود، در نظر گرفته شد. ‌اين كتاب‌ها در طي 10 جلسه 20 الي 30 دقيقه‌اي براي کودکان خوانده شد. مشاهده¬ها و نيز داده¬هاي به دست آمده نشان داد كه به جز يك مورد، ساير رفتارهاي پرخاش‌گرانه كه در پيش آزمون شناسايي شده بود، تا حدي كاهش پيدا كردند.

واژه¬هاي كليدي: پرخاش‌گري، داستان‌خواني، رشد ذهني، كتاب‌درماني.

منبع: مجله‌ی علمي‌پژوهشي مطالعات ادبيات كودك دانشگاه شيراز، سال دوم، شماره‌ي اول، بهار و تابستان 1390

بررسي رابطه‌ی کتاب‌خوانی و رشد اجتماعي در دانش‌آموزان

دكتر بيژن ظهيري ناو (نويسنده‌ي مسئول(

استاديار زبان و ادبيات فارسي، دانشگاه محقق اردبيلي اردبيل

 zahirinav@yahoo.com

 سوران رجبي

دانشجوي دكتري روان‌شناسي تخصصي، دانشگاه محقق اردبيلي اردبيل

 soranrajabi@gmail.com

چکیده

هدف اصلی این مطالعه، بررسی رابطه‌ی کتاب‌خوانی و رشد اجتماعي دانش‌آموزان است. جامعه‌ی آماري این پژوهش همه‌‌ی دانش‌آموزان دختر و پسر پایه‌ی پنجم ابتدایی و سوم راهنمایی ناحيه  1 و 2 آموزش و پرورش اردبيل  در سال تحصیلی 89-1388 بودند. حجم نمونه‌ی این مطالعه 640 نفر بود که به روش نمونه‌گیری تصادفی خوشه‌ای چند مرحله‌ای انتخاب شد. ماهيت موضوع و اهداف مطالعه ايجاب مي‌كرد كه از روش تحقیق همبستگی استفاده شود. ابزارهای مورد استفاده در اين پژوهش شامل پرسشنامه‌ی محقق‌ساخته، آزمون رشد اجتماعی و تست ریون است. نتایج تحلیل‌های آماری نشانگر آن بود که در دانش‌آموزان کلاس پنجم مطالعه‌ی کتاب‌ها و مجلات تخیلی، تاریخی و ورزشی پیش‌بینی‌کننده‌ی مثبت و کتاب‌های پلیسی پیش‌بینی‌کننده‌ی منفی و معنادار رشد اجتماعی بود و در دانش‌آموزان سوم راهنمایی نیز کتاب‌ها و مجلات علمی و ورزشی پیش‌بینی کننده‌ی مثبت و کتاب‌های شعر پیش‌بینی‌کننده‌ی منفی و معنادار رشد اجتماعی بود. هم‌چنين تفاوت‌های جنسیتی نیز در مطالعه‌ی کتاب‌ها به‌دست آمد.

واژه‌هاي كليدي: دانش‌آموز، رشد اجتماعی، کتاب‌خوانی

      «مركز پژوهش هاي خواندن فلوريدا» در ژانويه سال 2002 تاسيس شد و در دانشگاه ايالتي فلوريدا به طور مشترك توسط موسسه سيستم هاي آموزشي و دانشكده هنر و علوم اداره مي‌شود. ماموريت اين مركز به شرح ذيل تعريف شده است:

   1. انجام پژوهش هاي پايه در حوزه خواندن، رشد خواندن، ارزيابي خواندن، و دستورالعمل خواندن كه با دانش علمي حوزه خواندن غنا خواهد بخشيد و دانش آموزان در فلوريدا و تمام ملت سود خواهد رساند؛

   2. اشاعه اطلاعات در مورد روش هاي مبتني بر پژوهش مربوط به آموزش و ارزيابي سواد براي كودكان پيش دبستاني تا دوره دوازدهم؛

   3. انجام پژوهش هاي كاربردي كه در سياست ها و شيوه هاي مربط و به آموزش سواد در فلوريدا تاثير فوري دارد؛ و

   4. فراهم كردن كمك هاي فني به مدارس فلوريدا و به دپارتمان ايالتي آموزش براي بهبود نتايج سواد در كودكان از پيش دبستاني تا دوره دوازدهم.

بررسي توانمندي‌های كتابخانه‌هاي عمومي استان لرستان در فراهم‌آوري ابزارها و زمينه‌هاي توسعه‌ی سواد اطلاعاتي از ديدگاه دانشجويان عضو اين كتابخانه‌ها

پژوهشگر:‌ فاطمه دارابي

استاد راهنما:‌ محسن حميدي

استاد مشاور: يعقوب نوروزي

دانشگاه:‌ آزاد اسلامي- واحد همدان

تابستان 1390

چکیده

پژوهش حاضر با هدف "بررسی توانمندی های کتابخانه‌های عمومی استان لرستان در فراهم‌آوری ابزارها و زمینه‌های توسعه ی سواد اطلاعاتی از دیدگاه دانشجویان عضو این کتابخانه‌ها"یک مطالعه کاربردی با روش پیمایشی- تحلیلی است. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه مي‌باشد كه طراحي آن شامل پرسشنامه مديران (11 سؤال) و اعضاء با 24 سؤال بسته و يك سؤال باز بود.روش نمونه‌گيري به صورت تصادفي انجام شد و در تجزيه و تحليل يافته‌ها از روش آمار توصيفي و استنباطي و همچنين از نرم‌افزار SPSS نسخه  16 استفاده شد.

فرضیه این پژوهش به این صورت است که "کتابخانه های عمومی استان لرستان در فراهم آوری ابزارهای توسعه ی سواد اطلاعاتی دانشجویان به توانمندیهایی کمتر از حد متوسط دست یافته اند"ودر جهت تأیید آن موضوعات متعددی در قالب سؤالات پژوهش بررسی شدند و نتایج نشان داد که در فرآيند توسعه ی سواد اطلاعاتي نقش کتابدار در زمينه توسعه ی نتایج و بهره‌برداری مناسب از مفاهیم سواد اطلاعاتي بیشترین تأثیر (8/45 درصد) را داشته است و همچنین کتاب بیش از سایر منابع مورد توجه قرار گرفته است (2/63 درصد) و دسترسی به مخازن کتابخانه‌ها به عنوان بهترین ابزار راهبردی در جستجوی اطلاعات (5/43 درصد) مورد نظر بوده است. همچنین کتابخانه‌های عمومی به میزان زیادی (6/49 درصد) در بالا بردن مهارت‌های سواد اطلاعاتی نقش داشته‌اند. در نهایت آزمون آماری به عمل آمده روشن ساخت که فرضیه مطرح شده مبنی بر اینکه کتابخانه‌های عمومی استان لرستان در فراهم‌آوری ابزارها و زمينه‌های توسعه ی سواد اطلاعاتی دانشجویان عضو به توانمندی‌هایی کمتر از حد متوسط دست یافته‌اند مورد تأیید قرار نگرفت و نتايج روشن ساخت كه توانمندي كتابخانه‌ها در اين زمينه در حد متوسط و بالاتر از متوسط است.

کلیدواژه‌ها: کتابخانه‌هاي عمومی، استان لرستان، سواد اطلاعاتی، دانشجویان، مدیران کتابخانه‌ها، کتابداران، ابزارهای سواد اطلاعاتی

  مطالعه و سعادت جامعه

شنیده‌ایم یا خوانده‌ایم که سقراط  (470-399 پیش از میلاد) گفته است :« جامعه وقتي فرزانگي و سعادت ميابد كه خواندن و مطالعه كار روزانه اش باشد.» و این جمله به صورت‌های مختلف در نوشته‌های مختلف باز گو شده است و در بسیاری موارد شاهدی بر این مدعا که مطالعه خوب است بر شمرده شده است.

یک بار که آگانه این نوشته را خواندم حسی در من پدیدار شد و این سوال در ذهنم خطور کرد: آیا سقراط می‌توانسته چنین جمله‌ای گفته باشد؟ بی شک اولین کاری که باید می‌کردم این بود که در منابع جستجو می‌کردم. جالب بود هیچ یک از منابع مرا به یونان باستان وصل نمی‌کرد. نقل قولی بود که همه به پیش از خود ارجاع داده بودند و به عنوان مولفی که برای اثبات مدعایی این جمله را به کار برده‌اند تلاش نکرده بودند که در صحت و سقم آن تامل کنند؛ چرا که این جمله همه آن چیزی را که می‌خواستند در ستایش مطالعه بگویند یکجا با خند داشت.

علاوه بر این  دو چیز در نظرم دلیل محکمی بودند بر این که این جمله نمی‌تواند از سقراطی که در 5 قرن پیش از میلاد زندگی می‌کرد برآمده باشد (و به سقراطی معاصرتر برمی‌گردد).

نخست اینکه، گوینده چنین جمله‌ای، اگر هوشیار باشد، تنها زمانی آنرا می‌گوید که کتاب و خواندنی به وفور در بین مردم وجود داشته باشد. چنانکه می‌دانیم در یونان باستان چنین وفوری نبوده است. چه تعداد اندکی از مردم نیز در آن روزگار قادر به خواندن بوده‌اند.

دلیل دوم اینکه سقراط، این مامای روان، گفتگو را بر نوشتار ترجیح می‌داد و آن را از شرط‌های رسیدن به آزادی می‌دانست.زیرا او بر آن نبود تا نظریه‌هایی عرضه کند، آموزش‌هایی بدهد و دیگران را به پذیرش عقاید خود فرا خواند. از این رو بود که وی هیچ کتابی ننوشت. چنین سقراطی چگونه می‌تواند سعادت جامعه را در گرو مطالعه و خواندن بگذارد؟

« کتابداری و اطلاع رسانی خواندن »

وِین اِی. ویگانت حدود 15 سال پیش همین پرسش را برای عنوان مقاله خود برگزید و عبارت «غایب از نظر، دور از ذهن» را بر سر آن آورد تا مباحثی را به نظر اهل حرفه برساند، بدان امید که هر آنچه دیده بیند، دل کند یاد!

وی در این مقاله با رویکردی انتقادی به تفکر علوم کتابداری و اطلاع رسانی موجود، از محور قرار دادن «اطلاعات» و ترسیم مرزهایی تنگ نظرانه پیرامون این مفهوم ابراز نگرانی می کند. به زعم وی این تقسیم بندی ها موجب شده است تا حتی پژوهش در باب خواندن ـ این ابزار اساسی کسب اطلاعات، خواه از رسانه هاي چاپی يا غيرچاپي ـ در میان مباحث اصلی حوزه علوم کتابداری و اطلاع رسانی نگنجد.

این مقاله قصد دارد (1) جامعه کتابداری و اطلاع رسانی را متوجه ابعاد گوناگون پژوهش معاصر در باب مطالعه کند؛ (2) مربیان کتابداری و اطلاع رسانی را تشویق کند که به ارتباط این پژوهش با آینده ای بیاندیشندکه در حال رقم زدن آن برای متخصصین کتابداری و اطلاع رسانی هستند؛ (3) پرسش هایی برانگیزاننده  در ارتباط با نژاد، سن، جنسیت، و به ویژه طبقه اجتماعی ـ اقتصادی مطرح کند، مسائلی که تا حدود زیادی در حاشیه گفتمان حرفه ای جاری کتابداری و اطلاع رسانی قرار دارند؛ و (4) هزینه هايي را خاطرنشان می کند که اگر حرفه کتابداری و اطلاع رسانی همچنان پژوهش در باب خواندن و مطالعه را نادیده بگیرد، متحمل آن خواهد شد.

مقاله مذکور را ببینید: http://www.jstor.org/stable/40324192

انطباق تسهیلات و خدمات کتابخانه های عمومی با نیازهای خاص معلولان

مورد استان آذربایجان شرقی

پژوهشگر: پرویز نبی زاده علیشاه

استاد راهنما: دکتر ابراهیم افشار زنجانی

استاد مشاور: نورالله مرادی

دانشگاه: شهید بهشتی

تاريخ دفاع: آذر 1390

چكيده

هدف: پژوهش حاضر جهت بررسی انطباق تسهیلات و خدمات کتابخانه های عمومی با نیازهای خاص معلولان: مورد استان آذربایجان شرقی به عمل آمده است.

روش: پژوهش پیمایشی توصیفی است. اطلاعات از طریق پرسشنامه گردآوری شده است. جامعه مورد پژوهش تمامی 96 کتابخانه عمومی استان آذربایجان شرقی وابسته به نهاد کتابخانه های عمومی کشور است.

یافته ها: یافته های پژوهش بیانگر آن است که اغلب کتابخانه ها جهت رفت و آمد معلولان جسمی – حرکتی مناسب نیستند. خدماتی که برای معلولان در کتابخانه های عمومی استان آذربایجان شرقی ارائه می شود در بخش امانت و مطالعه متمرکز است و به جز «کتابخانه مرکزی تبریز» که دارای منابع خاص معلولان بینایی است و ارائه خدمات می کند، در سایر کتابخانه ها منابع چاپی تنها منابعی هستند که فراهم شده است، در نتیجه معلولان جسمی – حرکتی می توانند بیشترین استفاده را از کتابخانه و منابع آن داشته باشند. همچنین یافته های پژوهش نشان می دهد که به غیر از «کتابخانه مرکزی تبریز» در هیچکدام از کتابخانه ها تجهیزات خاصی برای معلولان فراهم نشده است.

وازگان کلیدی: کاربران معلول - کتابخانه های عمومی - تسهیلات فیزیکی - منابع کتابخانه ای - آذربایجان شرقی- کتابخانه مرکزی تبریز

بررسی وضعیت مجموعه های نسخه های خطی و چاپ سنگی مراکز فرهنگی وابسته به نهاد کتابخانه های عمومی کشور و ارائه راهکارهای مطلوب

پژوهشگر: اکرم امیری

استاد راهنما: دکتر احمد شعبانی

دانشگاه: آزاد اسلامي واحد تهران شمال

تاريخ دفاع: تابستان ۱۳۹۰

چکیده

هدف از پژوهش حاضر بررسي وضعيت نسخه‌هاي خطي و چاپ سنگي در مراكز فرهنگي وابسته به نهاد كتابخانه‌هاي عمومي كشور و ارائه راهكارهاي مطلوب براي بهبود وضعيت موجود مي‌باشد. جامعه پژوهشي، تمامي كتابخانه‌هاي عمومي وابسته به نهاد كتابخانه‌هاي عمومي كشور كه داراي نسخه‌هاي خطي و چاپ سنگي مشتمل بر 27 كتابخانه است. روش پژوهشي، توصيفي- پيمايشي و گردآوري داده‌ها با استفاده از 27 پرسشنامه در 27 كتابخانه عمومي سراسر كشور صورت گرفت و با استفاده از نرم افزار Excel مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. نتايج نشان داد كه 5883 جلد نسخه خطی و 17029 جلد چاپ سنگی  در این کتابخانه‌ها موجود است. 51 نفر در مقاطع مختلف در کنار وظایف دیگر در بخش های مختلف، در بخش نسخه‌های خطی و چاپ سنگی کتابخانه‌های عمومی سراسر کشور فعالیت می‌کنند. تنها 7 درصد کتابخانه‌ها از دوره‌های ضمن خدمت بهره‌جویی داشته‌اند. اولویت محتوای موضوعی نسخه‌های خطی و چاپ سنگی، از نظر تعداد نسخه‌ها در هر کتابخانه به ترتیب عبارتند از: مذهبی، ادبیات، تاریخ، فلسفه و پزشکی. در خصوص حفاظت در 19 درصد کتابخانه ها، دما و نور و در 11 درصد کتابخانه ها، رطوبت کنترل می‌شود و 11 درصد کتابخانه‌ها، سیستم‌های کنترلی دما و رطوبت را بازرسی می‌کنند. 74/68 درصد نسخه‌های خطی و 31/52 درصد چاپ سنگی فهرست‌نویسی شده است. 7 درصد کتابخانه ها در حال دیجیتال‌سازی محتوا می‌باشند. در خصوص اشاعه، حدود 80 درصد کتابخانه‌ها به صورت دستی و در محل کتابخانه اطلاع‌رسانی می کنند. دسترس‌پذیری در 88 درصد کتابخانه‌ها برای افراد خاص و با شرایط خاص می‌باشد و شیوه بازیابی در 76 درصد کتابخانه‌ها، فهرست دستی، می باشد.

کليدواژه ها: چاپ سنگی، کتابخانه‌های عمومی، کتاب‌های خطی، نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور

جايگاه مطالعه در قمار عاشقانه

«... وقتي كه شمس تبريزي به مولوي رسيد يكي از بزرگترين علاقه‌هاي مولوي مطالعه بود. ما اين را از عكس‌العمل‌هاي شمس نسبت به مولوي درمي‌يابيم. يكي از مهم‌ترين توصيه‌هاي شمس به مولوي اين بود كه مطالعه را به طور كامل بايد قطع بكند. و اين البته براي يك آدم عالم، مفتي و مدرس كار سختي بود. يعني او را از منافع اصلي خود بريدن ... » منبع: سروش، عبدالكريم. سخنراني قمار عاشقانه. دقيقه 19:00

وضعيت مطالعه و استفاده از كتابخانه در گذران وقت مردم

عنوان پژوهش:وضعيت گذران وقت مردم شهري و روستايي كل كشور

سال هدف: 1389

سال اجرا: 1390

مجري: شركت پژوهشگراه خبره پارس (با مسئوليت محدود)

سفارش دهنده: شوراي فرهنگ عمومي

طراح پرسشنامه و اصول پژوهش: شوراي فرهنگ عمومي افراد هسته شامل آقايان منصور واعظي دبير شوراي فرهنگ عمومي، آقاي ساجدي مشاور دبير است.

شرح: اين پژوهش در ۲۵۵ نقطه شهری و ۱۳۵۰ نقطه روستایی کشور انجام و حدود ۲۰۰۰ پرسشنامه با همکاری حدود ۸۰ پرسشگر در این نقاط تکمیل شده است و به شكل روز نوشت (Diary) 108 فعاليت را مورد پرسش قرار داده است.

يافته‌هاي مرتبط با كتابخانه‌هاي عمومي و مطالعه

توضيح: زمان اصلي يعني اين مقدار زماني كه اين فعاليت به عنوان فعاليت اصلي انجام شده است، زمان جنبي يعني فرد در عين حال كه مشغول انجام فعاليت ديگري بوده است اين فعاليت را نيز انجام داده است. جمعيت  به معناي اين است چند درصد از مردم اين فعاليت را انجام مي‌دهند.

براين اساس با جمع موارد 82 و 83  ميزان مطالعه كتاب در ايران 7.2 دقيقه است و ميزان مطالعه نشريه (جمع موارد 86، 87، 92، 93، 94) برابر 4.8 دقيقه است. بر اين اساس ميزان مطالعه آزاد ايرانيان 12 دقيقه است. همچنين با توجه به موارد 84 و 85 ميزان مطالعه درسي ايرانيان 35.1 دقيقه است.

اصول مك‌كالوين (McColvin، 1942)براي كتابخانه‌هاي عمومي

1- كتابخانه‌هاي عمومي بايد با بوجه‌ي عمومي اداره شوند.

2- آنها بايد توسط بخش عمومي اداره شوند، نه بخش خصوصي و نه افراد.

3- آنها بايد رايگان براي همه اعضاي جامعه در دسترس باشند.

4- آنها بايد دربرگيرنده تمام نيازها و علائق اعضاي اجتماعي خود باشند.

5- آنها بايد هم از لحاظ مالي و هم لحاظ فكري آزاد باشند و دسترسي به مواد را بدون سوگيري، تبعيض و دخالت امكان‌پذير سازند.

منبع:

Mc Menemey, David (2009) the public library. London: facet publishing p. 30-31

راهبردهاي تحقق فرهنگ كتاب‌خواني در سطح جامعه

محمد اسماعيل‌زاده

پژوهشگر، سطح خارج فقه و اصول

چكيده

در تمام جوامع هر گونه تحول فركي در هر زمينه‌اي، اعم از فرهنگي، اجتماعي، سياسي، اقتصادي و ... از كتاب و مطالعه آغاز مي‌شودو مطالعه و كتاب‌خواني، ابزار اصلي افزايش سطح آگاهي و دانش تك‌تك افراد جامعه است. هدف اصلي از توسعه‌ي فرهنگ كتاب‌خواني ايجاد راه‌هاي عادت به مطالعه است، زيرا در امر كتاب و كتابخانه همه كشورها در يك موضوع مشترك هستند و آن اين است كه هيچ كشوري از نسبت جمعيت كتاب‌خوان خود راضي نيست و تمام كشورها به روش‌ها و الگوهاي مختلف تشويق به مطالعه توجه دارند تا يك ارتباط دايمي و مفيد بين كتاب و مردم حاصل كنند. در ايران بروز موانع بسياري بر سر راه رشد و نهادينه شدن فرهنگ عادت به مطالعه، مسير رشد و توسعه‌ي كشور را با مشكلاتي مواجه ساخته است كه در دراز مدت  نتايج تاثرانگيزي به بار خواهد آورد. اين مقاله در پي آن است كه ضمن تبيين اهميت فرهنگ كتابخواني از ديدگاه اسلام به بررسي نقش آن در تمدن پر شكوه اسلامي بپردازد و در ادامه ضمن بررسي وضعيت مطالعه‌ي كتاب در ايران به بيان راهبردهاي اجرايي جهت هرچه بهتر شدن وضعيت فرهنگ كتابخواني در جامعه بپردازد.

واژگان كليدي: فرهنگ كتاب‌خواني، اسلام، تمدن، ايران، راهبرد

منبع: اسماعيل‌زاده، محمد (1390) ودروان‌درماني با كتاب در فرهنگ ايراني: چالش‌ها، فايده‌ها و آسيب‌ها. فصلنامه كتاب مهر. سال اول، شماره دوم، بهار. ص 110- 124.

خودروان‌درماني با كتاب در فرهنگ ايراني

چالش‌ها، فايده‌ها و آسيب‌ها

دكتر مريم حناساب‌زاده اصفهاني

دكتراي تخصصي روان‌شناسي باليني دانشگاه علوم پزشكي تهران (ايران سابق)

mhanassabzadeh@yahoo.com

چكيده

امروزه در كشورهاي پيشرفته شاهد جريان رشد و گسترش انواع كتاب‌هاي خودياري و استفاده موثر از آن‌ها در بين لايه‌هاي مختلف مردم به ويژه لايه‌ي تحصيل‌كرده هستيم. همسو با اين جريان در كشور ما نيز فرهنگ خوددرماني با كتاب با فاصله‌ي يك يا دو دهه پس از غرب و آمريكا جايگاهي پيدا كرده است و خواندن كتاب‌هاي خودياري در زمينه‌ي روان‌درماني به ويژه بين جوانان افزايش يافته است. اين مقاله به بحث و بررسي درباره پديده‌ي كتاب‌درماني، اهميت مطالعه كتاب در درمان مشكلات رواني و نيز خطرات و ضررها يا آسيب‌هاي احتمالي كلي و خاص اين پديده در كشور ما مي‌پردازد. هدف مقاله معرفي كتاب درماني به عنوان روش مطلوب و كارايي مفيد كتاب (در صورت كاربرد به جا) و نيز اثرات منفي و ناخوشايند آن، (وقتي ملاحظات علمي و فرهنگي در به كارگيري از آن در نظر گرفته نمي‌شود)، پرداخته‌ شود و به اين ترتيب كارآمدي اين تاثيرات بر تغييرات شناخت، قضاوت‌ها، باورها، نگرش‌ها، افكار و سرانجام بر رفتارهاي افراد به ويژه در فرهنگ ايراني مورد تحليل قرار گيرد. يكي از مهم‌ترين مباحث طرح شده در اين مقاله مزاياي بهره‌گيري از اين فرن درماني است كه بر اساس آن به تاثيرات مثبت حاصله  از كتاب‌درماني و حوزه‌هاي مختلف است. همچنين در اين مقاله به مباحثي مانند كتاب‌درماني در برابر مراجعه به متخصصان علوم رفتاري در ايران، انواع كتاب‌هاي خودياري روان‌شناسي و مزايا و محدويت‌هاي كتاب‌درماني، پرداخته شده است. در ادامه تلاش شده است تا با ذكر يك مثال از درمان اختلال افسردگي، مزايا و مشكلات اين نوع درمان شرح داده شود. توجه به مسائل فرهنگي در استفاده از كتاب‌هاي ترجمه شده و مفهوم كتاب‌هاي بومي‌شده از ديگر مباحث طرح شده  در اين مقاله است. در پايان مثاله نيز رهنمودهايي براي افزايش كارايي خوددرماني با كتاب‌هاي روان‌شناسي پيشنهاد شده است.

واژگان كليدي: خود روان درماني، كتاب،فرهنگ ايراني، كتاب‌هاي خودياري

منبع: حناساب‌زاده اصفهاني، مريم (1390) ودروان‌درماني با كتاب در فرهنگ ايراني: چالش‌ها، فايده‌ها و آسيب‌ها. فصلنامه كتاب مهر. سال اول، شماره دوم، بهار. ص 92- 109.

مصرف كتاب در سبك زندگي شهروندان

احمد غياثوند

دانشجوي دكتري جامعه‌شناسي دانشگاه علامه طباطبايي

ah.ghyasvand@gmail.com

چكيده

مصرف كالاهاي فرهنگي يكي از گوياترين شاخص‌ها براي بررسي سبك زندگي است. امروزه نيز كتاب به عنوان يك كالاي فرهنگي، از شاخص‌هاي مهم ميزان مصرف فرهنگي در هر جامعه به حساب مي‌آيد. با توجه به اهداف و نيز واحد‌هاي مورد تحليل، در اين مطالعه از روش پيمايش استفاده شده است. جامعه آماري آن شامل همه شهروندان 15 سال به بالاي شهر تهران است. در اين راستا، تعداد نمونه برابر با 1231 نفر و شيوه‌ي نمونه‌گيري چند مرحله‌اي انتخاب شد. براي اجرا و انجام پژوهش، با عنايت مراحل شاخص‌سازي و سوالات مطرح شده ، از ابزار پرسشنامه استفاده شده و متغيرها از اعتبار و روايي لازم برخودارند. هدف اصلي اين مطالعه بررسي رابطه انواع سبك زندگي (سبك سنتي-مدرن، سبك دانش‌محور-تفنن‌محور) با نوع مصرف كتاب در بين شهروندان تهراني است. نتايج نشان مي‌دهد كتب تاريخي (18.3 درصد در مقايسه با 12.5 درصد) و ديني (25.5 درصد در مقايسه با 4.4 درصد) بيشتر در سبك زندگي سنتي خوانده مي‌شود و در مقابل، كتب زمان و داستان (29.9 درصد در مقايسه با 14.4 درصد) و علمي و تخصصي (12.5 درصد در مقايسه با 6.7 درصد) در سبك زندگي مدرن بيشتر مطالعه مي‌شود. همچنين كتب رمان و داستان (27.9 درصد در مقايسه با 16.8 درصد) و روانشناسي (13.8 درصد در مقايسه با 11.4 درصد) در سبك زندگي دانش‌محور و در مقابل كتب ديني در سبك زندگي تفنن محور و كتب تاريخي در سبك زندگي بينابين بيشتر مطالعه مي‌شود.

واژگان كليد: نوع مصرف كتاب، مصرف فرهنگي،سبك زندگي، سبك سنتي-مدرن، شهر تهران.

منبع: غياثوند، احمد (1390) درآمدي جامعه‌شناختي بر پديده‌ و گفتمان كتاب در ايران معاصر. فصلنامه كتاب مهر. سال اول، شماره دوم، بهار. ص 70- 91.

خواندن براي لذت و لذت‌هاي خواندن

دكتر محمد سعيد ذكايي

عضو هيات علمي دانشگاه علامه طباطبايي

saeed.zokaei@gmail.com

چكيده

براي فلاسفه و متفكرين اجتماعي كلاسيك مطالعه فراغتي كتاب همواره به عنوان صورت ايده‌آلي از فراغت توصيه شده است. مطالعه‌ي كتاب به عنوان فعاليتي دموكراتيك به افراد امكان مي‌دهد تا با تامل در مطالب و محتوا حقيقت زندگي  خود را در آن يابند، ظرفيت‌ها و مهارت‌هاي شناختي وجودي خود را ارتقا بخشند و در همان حال لذتي واقعي و كمياب را بهره‌برده‌اند. علي‌رغم توليد انبوه كتاب، دسترسي زياد و نرخ بالاي سواد، كتاب‌خواني جايگاه والايي در فرهنگ فراغتي ايرانيان ندارد و نگاه مصرفي و ارزش‌هاي مبادله آسيب‌هاي جدي بر كيفيت و لذت تجربه‌ي آن وارد ساخته است. مقاله‌ي حاضر در سنتي جامعه‌شناختي به تحليل برخي زمينه‌هاي تاثيرگذار بر تجربه‌ي خواندن فراغتي مي‌پردازد و اين استدلال را مطرح مي‌سازد كه نگاه مصرفي و ابزاري به خواندن، كم‌توجهي به سبك‌ها و كاركردهاي متنوع خواندن متون و منابع، توجه ناكافي به ملاجظات اخلاقي در فرهنگ مطالعه از جانب كنشگران درگير (همچون نويسنده، خواننده و ناشر)  كه به تزلزل جايگاه و منزلت كتاب و كتاب‌خواني منتهي مي‌شود و سرانجام وابستگي‌هاي افراطي به فرهنگ جديد رسانه‌هاي مجازي از جمله زمينه‌هيي است كه خواندن براي لذت را به حاشيه مي‌برد.

واژگان كليدي: خواندن براي لذت، خواندن تاملي، سبك‌هاي خواندن، خواندن مجازي، اخلاق خواندن

منبع:ذكايي، محمد سعيد (1390) درآمدي جامعه‌شناختي بر پديده‌ و گفتمان كتاب در ايران معاصر. فصلنامه كتاب مهر. سال اول، شماره دوم، بهار. ص 50-69.

در اين نوشته تاريخ تاسيس اولين كتابخانه عمومي و تاريخ تصويب قانون كتابخانه‌هاي عمومي كشورهاي مختلف گردآوري شده است. 

كشور/ اولين كتابخانه/ قانون كتابخانه‌هاي عمومي/ توضيحات

آذربايجان/ ---/ 1918-1920/ قانون كتابداري

آرژانتين/ 1810 /1870/ قانون سارمينتو - منشا فرمان مستعمرات اسپانيايي در سال 1767

آلباني/ 1934 در شهر الباسان/ ---/ ---

آلمان/ ---/ 1968/ آيين‌نامه كتابخانه‌هاي جمهوري دموكراتيك آلمان

منبع استخراج داده‌ها: دايره‌العمارف كتابداري و اطلاع‌رساني

*اين مطلب به مرور زمان تكميل مي‌شود.

درآمدي جامعه‌شناختي بر پديده‌ و گفتمان كتاب در ايران معاصر

دكتر نعمت‌الله فاضلي

استاديار انسان‌شناسي و مطالعات فرهنگي دانشگاه علامه طباطبايي

nfazeli@hotmail.com

چكيده

مقاله حاضر بحث و بررسي درباره‌ي كتاب در تاريخ معاصر ايران از چشم‌انداز تاريخي است. براي اين منظور ابتدا به بيان پرسش‌هاي اساسي در زمينه‌ي كتاب از منظر جامعه‌شناسانه پرداخته‌ايم. سپس رويكرد نظري و جامعه‌شناسانه به كتاب را توضيح داده‌ايم و نسبت بين مدرنيته و كتاب را شرح داده‌ايم. در ادامه تاريخ كتاب را به عنوان رويكرد روش‌شناختي اين مطالعه توضيح داده‌ايم. در ادامه مقاله، كتاب در ايران در سه دوره‌ي پيشامدرن، مدرن و مابعد مدرن را به نحور مبسوط توصيف و تحليل كرده‌ايم.بخش پاياني مقاله به بررسي گفتمان كتاب در ايران امروز اختصاص دارد. اين مقاله كه در واقع يك تك‌نگاشت مستقل درباره‌ي كتاب در ايران است تلاش مي‌كند تا تحولات كتاب در بستر ايران مدرن را توضيح دهد. با توجه به كمبود منابع نظري و داده‌هاي تجربي در زمينه‌ي جامعه‌شناسي كتاب در ايران، مي توان آن را نخستين كوشش نظام‌مند در فهم معناي كتاب در ايران مدرن دانست. در عين حال، به خوبي بر اين امر واققم كه كاستي‌هاي زيادي در اين مقاله وجود دارد و براي رسيدن به يك بررسي تجربي و نظام‌مند جامعه‌شناسانه درباره كتاب در ايران نيازمند تلاش وسيع‌تري هستيم. اميدوارم محققان حوزه كتاب بتوانند رويكرد مطرح شده در اين تك‌نگاشت را نقد كرده و امكان توسعه‌ آن را در ايران فراهم كنند.

واژگان كليدي: جامعه‌شناسي كتاب، مطالعات تاريخ كتاب، كتاب در ايران پيشامدرن، كتاب در ايران مدرن، كتاب در ايران مابعد مدرن.

منبع: فاضلي، نعمت‌الله (1390) درآمدي جامعه‌شناختي بر پديده‌ و گفتمان كتاب در ايران معاصر. فصلنامه كتاب مهر. سال اول، شماره دوم، بهار. ص 5- 49.